Kartacze: przepis na podlaskie pyzy z mięsem

Joanna Szymczak Avatar

4 min czytania

Surowe i ugotowane ziemniaki oraz mięso mielone na drewnianej desce

W skrócie

Kartacze to podlaskie pyzy w kształcie owalu: ciasto z surowych i ugotowanych ziemniaków z podsmażonym mięsem w środku. Na około 10 sztuk potrzeba 2 kg mączystych ziemniaków i 500 g mięsa, a gotuje się je ok. 15 min od wypłynięcia. Nie rozpadną się pod jednym warunkiem: surowa połowa ziemniaków musi być dobrze odciśnięta, a ciasto związane mąką ziemniaczaną.

  • Dlaczego: mączyste ziemniaki i dobrze odciśnięta masa dają ciasto, które się nie rozpada
  • Liczby: 500 g mięsa, ok. 15 min gotowania od wypłynięcia
  • Jak: połowa ziemniaków surowa, połowa ugotowana
  • Uwaga: wypróbuj jeden kartacz przed gotowaniem całej partii

Składniki na 10 kartaczy

2 kg mączystych ziemniaków i 500 g mielonej wieprzowiny wystarczą na 10 kartaczy, czyli około 5 porcji po 2 sztuki. Przepis na 10 sztuk ze smakiogrodu liczy 200 g ziemniaków i 50 g mięsa na kartacz. Inne przepisy blogowe mieszczą się w przedziale 200–250 g ziemniaków i 30–58 g mięsa na sztukę.

Ciasto:

  • 2 kg mączystych ziemniaków (1 kg surowych startych, 1 kg ugotowanych)
  • 2 łyżki mąki ziemniaczanej, dosypywane wedle potrzeby
  • 1 jajko (opcjonalnie)
  • sól

Farsz:

  • 500 g mielonej wieprzowiny
  • 1 duża cebula
  • 1 łyżka majeranku
  • sól, pieprz i olej do smażenia

Skwarki do polania:

  • 150 g boczku
  • 1 cebula

Jakie ziemniaki wybrać

Wybierz mączyste: ciasto z nich nie rozpada się w wodzie.

Jak zrobić kartacze krok po kroku

  1. Ugotuj 1 kg ziemniaków w osolonej wodzie, ostudź i przeciśnij przez praskę.
  2. Pozostały 1 kg ziemniaków zetrzyj na tarce i dokładnie odciśnij przez gazę.
  3. Odstaw odciśniętą wodę, aż osad skrobiowy opadnie na dno, zlej wodę znad niego, a osad wmieszaj z powrotem do masy.
  4. Połącz ziemniaki surowe i ugotowane z mąką ziemniaczaną i solą, dodaj jajko, jeśli go używasz.
  5. Przygotuj farsz z cebuli, mięsa i majeranku, dopraw go i ostudź.
  6. Z ciasta formuj placki grubości ok. 1 cm i wielkości dłoni, na każdy nałóż farsz i zlep brzegi w owal.
  7. Gotuj kartacze w osolonej wodzie na wolnym ogniu ok. 15 min od wypłynięcia.
  8. Pokrój boczek z cebulą, wysmaż skwarki i polej nimi kartacze.

Jak przygotować farsz

Podsmaż cebulę na oleju, dodaj mięso i smaż, aż straci surowy kolor. Dopraw majerankiem, solą i pieprzem. Przed lepieniem farsz ostudź, bo zimny łatwiej nakłada się na placek.

Jak odcisnąć ziemniaki

Odciskanie startych ziemniaków to najtrudniejszy etap. Według rondel.pl idzie sprawniej z gazą albo ściereczką, najlepiej we dwie osoby: jedna trzyma, druga wykręca. Odciśnięta woda zawiera skrobię, więc odstaw ją, aż osad opadnie, zlej wodę i dodaj sam osad do ciasta. Skrobia wiąże masę, dlatego nie wylewaj jej razem z wodą.

Jak długo gotować kartacze

Licz ok. 15 min od chwili, gdy kartacze wypłyną, na wolnym ogniu. Tyle wynika z przepisu na 25 dużych sztuk z rewolucje-kuchenne, a fajnegotowanie podaje 10–15 minut we wrzątku. Dłuższe czasy, ok. 30 min w przepisie dozjedzenia i 50 min w wersji augustowskiej ze smaczny.pl, zależą od wielkości kartaczy. Przy długości 10–12 cm ten czas wystarcza.

Co zrobić, gdy ciasto się rozpada

Zanim ugotujesz całą partię, ugotuj jeden próbny kartacz i dosypuj mąkę ziemniaczaną po łyżce, aż ciasto zacznie trzymać kształt. Wolę dosypać łyżkę mąki ziemniaczanej do całej masy niż dodawać pszenną do środka: ziemniaczana wiąże ciasto, tak jak skrobia z osadu.

  • Ciasto klei się do rąk: odciśnij je jeszcze raz albo dosyp łyżkę mąki ziemniaczanej.
  • Próbny kartacz pęka w wodzie: dosyp mąkę ziemniaczaną po łyżce i powtórz próbę.
  • Ciasto nadal luźne: mąkę pszenną stosuj tylko do podsypania deski i dłoni.

Czym kartacze różnią się od pyz i cepelinów

Kartacze to podlaskie owalne pyzy z mięsem, a na Litwie to samo danie nazywa się cepeliny. Kartacz ma około 10–12 cm długości (kuchnia.wp.pl), więc jest większy od zwykłej pyzy, która bywa mniejsza i nie zawsze ma mięsne nadzienie. Nazwa pochodzi od pocisków artyleryjskich z XVII i XVIII w.

Z czym podawać kartacze

Najczęściej ze skwarkami z boczku i cebuli oraz z kleksem śmietany. Śmietana pasuje też do innych nadziewanych dań, na przykład do pierogów ruskich.

Czy do ciasta dodaje się jajko

Można, ale nie trzeba. Przepis na 10 sztuk ze smakiogrodu wlicza 1 jajko, a przepis z dozjedzenia obywa się bez niego. Ciasto wiąże przede wszystkim mąka ziemniaczana i skrobia z osadu, więc jajko jest dodatkiem.

Jak przechowywać kartacze

Ostudzone kartacze trzymaj w lodówce i odgrzewaj na patelni. Jeśli chcesz porównać ciasto z innym ziemniaczanym, spróbuj kopytek z ziemniaków: to także ziemniaczane kluski, tyle że bez nadzienia.

Podobne ciasta i kluski

Gdy wolisz klasyczne kluski bez ziemniaków, zrób pierogi na zwykłym cieście na pierogi i nadziej je tym samym farszem.

Joanna Szymczak Avatar