Grochówka: tradycyjny przepis na gęstą zupę

Awatar Halina Kosiba

5 min czytania

Garnek gęstej zupy grochowej gotującej się na kuchence

W skrócie

Na 6 porcji gęstej, domowej grochówki potrzeba 300 g grochu łuskanego w połówkach, namoczonego na kilka godzin lub całą noc, i około godziny gotowania z wędzonką. Ziemniaki dodaj dopiero wtedy, gdy połówki grochu zaczynają tracić kształt, żeby nie rozgotowały się przed zmięknięciem grochu. Majeranek i czosnek dodaj na końcu, na kilka minut przed zdjęciem garnka z ognia.

  • Dlaczego: połówki grochu same się rozpadają i zagęszczają zupę
  • Liczby: 300 g grochu, 2,5 l wody, 6 porcji
  • Jak: ziemniaki gdy groch miękki, majeranek na końcu
  • Uwaga: cały groch moczyć min. 6 godz.

Składniki na grochówkę (6 porcji)

Przepis na zupę grochówkę dla sześciu osób opiera się na proporcjach, które dają gęstą konsystencję bez dosypywania mąki. Włoszczyzna (tu marchew i pietruszka) słodzi wywar, a boczek lub żeberka dają tłuszcz i dymny aromat.

  • 300 g grochu łuskanego (połówek)
  • 2,5 l wody
  • 300 g wędzonego boczku lub żeberek
  • 150 g wędzonej kiełbasy
  • 600 g ziemniaków
  • 1 średnia marchew
  • 1 korzeń pietruszki
  • 1 średnia cebula
  • 2 ząbki czosnku
  • 1 łyżka suszonego majeranku
  • 2 liście laurowe
  • 4 ziarna ziela angielskiego
  • 1 łyżeczka soli
  • pół łyżeczki świeżo mielonego pieprzu
  • 1 łyżka oleju rzepakowego do podsmażenia

Jak ugotować grochówkę krok po kroku

Tradycyjny przepis na grochówkę łączy groch, wędzonkę, włoszczyznę i majeranek, a kolejność jest prosta: najpierw wywar z wędzonki i grochu, ziemniaki dopiero wtedy, gdy groch jest miękki. Dzięki temu ziemniaki się nie rozgotują, a groch zdąży zagęścić zupę. Gdy brakuje czasu, wolę odłożyć gotowanie do wieczora i namoczyć groch, niż gotować go na sucho: suchy groch rozgotowuje się nierówno.

  1. Groch przepłucz na sicie pod zimną wodą, przełóż do miski, zalej wodą z nadmiarem i odstaw do namoczenia na co najmniej kilka godzin.
  2. Wędzony boczek lub żeberka włóż do dużego garnka, zalej 2,5 litra świeżej zimnej wody, dodaj liście laurowe oraz ziele angielskie i doprowadź do wrzenia na średnim ogniu.
  3. Zbierz z powierzchni wywaru szare szumowiny, dodaj odsączony groch, zmniejsz ogień i gotuj pod uchyloną pokrywką przez około 50–60 minut, aż ziarna zaczną się rozpadać.
  4. Pokrój w kostkę marchew oraz korzeń pietruszki, a obrane ziemniaki pokrój w grubszą kostkę o boku około półtora centymetra.
  5. Pokrojoną w kostkę kiełbasę i posiekaną cebulę podsmaż krótko na łyżce oleju na patelni, aż wytopią tłuszcz i lekko się zrumienią.
  6. Do garnka z miękkim grochem wrzuć pokrojoną marchew, pietruszkę, ziemniaki oraz zawartość patelni wraz z wytopionym tłuszczem.
  7. Gotuj całość na małym ogniu przez około 15–20 minut do całkowitej miękkości ziemniaków.
  8. Na sam koniec dodaj roztarty w dłoniach majeranek, przeciśnięty przez praskę czosnek, sól oraz pieprz, zamieszaj i zdejmij garnek z ognia na 10 minut przed podaniem.

Czy groch trzeba moczyć?

Tak: połówki grochu łuskanego namocz w zimnej wodzie na kilka godzin lub całą noc, a przed gotowaniem opłucz. Namoczone ziarna gotują się równomiernie. Bez moczenia połówki też da się ugotować (tak robi autorka olgasmile.com, w ok. godzinę), ale trwa to dłużej, dlatego zalecam moczenie.

Czy kiełbasę i cebulę podsmażać?

Tak, krótko, na oleju. Tłuszcz się wytopi, a cebula zrumieni, co daje zupie smak i kolor. Podsmażone mięso z cebulą dodaje się do garnka razem z ziemniakami. Cały wytopiony tłuszcz z patelni wlej do zupy, bo niesie smak wędzonki.

Jak zagęścić grochówkę lub ją rozrzedzić

Zbyt rzadką grochówkę najszybciej zagęścisz, rozgniatając tłuczkiem przy ściance garnka część ugotowanego grochu i ziemniaków. Uwolniona skrobia łączy się z wywarem. Gdy to nie wystarcza, zrób zasmażkę z mąki i tłuszczu z boczku (wg przyslijprzepis.pl): zrumień łyżkę mąki pszennej na wytopionym tłuszczu, wlej kilka łyżek gorącego wywaru, energicznie wymieszaj i dopiero wtedy wlej całość do garnka. Hartowanie gorącym wywarem zapobiega grudkom. Gdy gotująca się zupa jest zbyt gęsta, dolej szklankę wrzącej wody i wymieszaj na małym ogniu.

Dlaczego grochówka wychodzi gęsta

Groch łuskany zagęszcza zupę sam: skrobia z nasion chłonie wodę i pęka, a połówki rozpadają się w wywarze po 50–60 minutach gotowania na małym ogniu. Dlatego dobrze ugotowana zupa nie potrzebuje zagęszczaczy. Sól dodana na początku może wydłużyć gotowanie, więc dodawaj ją na końcu.

Grochówka wojskowa i staropolska: czym się różnią

Wojskowa grochówka różni się od domowej przede wszystkim większą ilością wędzonego mięsa i częstym użyciem całego grochu. Liczby w tabeli dla wersji wojskowej pochodzą z przepisu na duży kocioł o pojemności 6,5 l (uwielbiamgotowac.com). Dawny staropolski przepis na grochówkę bazował na wywarze z wędzonki i całego grochu z obfitym dodatkiem czosnku. Cały groch trzeba moczyć min. 6 godz. i gotować ok. godziny (kuchnia-marty.pl).

Wersja Rodzaj grochu Proporcje mięsa Charakterystyczne dodatki
Domowa Łuskany połówki (300 g) Umiarkowane: 300 g boczku, 150 g kiełbasy Włoszczyzna w kostce, majeranek, czosnek
Wojskowa Cały lub połówki (500 g) Bardzo wysokie: 450 g boczku, 400 g kiełbasy Duża ilość podsmażanej cebuli, czarny pieprz
Staropolska Cały groch Zróżnicowane: wędzonka lub żeberka Czosnek, ziele angielskie, liść laurowy

Grochówka bez mięsa

Dymny smak bez mięsa dają wędzone śliwki lub sól wędzona: do garnka wrzuca się 5 wędzonych śliwek (olgasmile.com). Bazą jest wywar z marchwi, pietruszki i przypieczonej na suchej patelni cebuli. Groch gotuje się tak samo jak w wersji klasycznej, a majeranek i czosnek dodaje się na końcu.

Jak podawać grochówkę i przechowywać

Grochówkę podaje się gorącą, na głębokich talerzach, z pajdą żytniego chleba na zakwasie i szczyptą roztartego majeranku. Po ostudzeniu przechowuj ją pod przykryciem w lodówce. Skrobia z grochu mocno tężeje, więc przed podaniem dolej odrobinę wrzącej wody i podgrzewaj powoli. Podobnie sycąca, z ziemniakami, jest zupa ogórkowa.

Inne zupy do ugotowania

Na chłodne dni dobrze sprawdzają się inne sycące zupy z wędzonką lub kaszą: kapuśniak z kiszonej kapusty, w którym kwaśna baza łączy się z aromatem boczku i żeberek, oraz krupnik gotowany na kaszy jęczmiennej z włoszczyzną. Szukasz czegoś mniej oczywistego? Zajrzyj do przepisów na zapomniane polskie zupy.

Awatar Halina Kosiba